Boekenboom // Het goddelijke monster

De roman speelt in het Schone Vlaanderen: "de Vlaamse Ardennen, onze trots. Nog altijd even schoon - als ge die huizen met koterijen wegdenkt en die autostrade en die hoogspanningsmasten - als een landschap achter de rug van een Madonna van Memlinc". Je merkt het al, alles is schijn. Toch begint het verhaal - althans dat van Katrien en Dirk - niet in Vlaanderen, maar in de omgeving van hun chique villa in Zuid-Frankrijk. Met de eerste zin is het meteen raak: "Katrien Deschryver schoot haar man dood. Per ongeluk". Het portret van Katrien dat volgt, leert de lezer een bloedmooie vrouw kennen, maar een met donkere kantjes. Niet alleen haar man heeft ze per ongeluk gedood, ook anderen hebben door haar toedoen het tijdelijke met het eeuwige verwisseld: haar favoriete oom, een peuter die zij moest oppassen en dan is er nog haar jongere broertje, maar over die zaak wordt niet openlijk gesproken. Katrien veroorzaakt rampen "per malheur". En telkens na zo'n ramp wordt ze met stomheid geslagen. Na een poosje wordt haar vergeven. Nu duikt echter een spelbreker op; onderzoeksrechter De Decker arresteert haar op beschuldiging van moord. Hij wil niet haar in de eerste plaats treffen, maar de hele familie Deschryver. Zelf bevindt hij zich in de haast uitzichtloze situatie van de enkeling die probeert paal en perk te stellen aan het ongebreidelde machtsmisbruik van een bepaalde sociale klasse. De Deschryvers behoren tot de clan die mensen als De Decker liever kwijt dan rijk zijn. Katriens vader Herman is bankier, was kabinetsmedewerker van de premier - een onbekwaam varken - en heeft nog altijd bijzonder veel invloed via de partij. Zijn broer Leo maakt "tapis plein". Leo gedraagt zich als de parvenu die hij is, ongemanierd en onbeschoft. Katriens echtgenoot werkte voor Leo en hield zijn notities over allerlei louche en minder louche zaken bij op kleine blocnotes (enige gelijkenis met bestaande toestanden in dit land is volkomen toevallig). Leo is als de dood, omdat die bewuste blocnotes nu in handen zijn gekomen van de onderzoeksrechter. De eer, maar vooral het fortuin van de hele familie staan op het spel, omdat Leo en zijn broer zwaar gesjoemeld hebben met subsidies en het zwart geld belegd hebben op buitenlandse rekeningen...
Lanoye tekent met verve de leden van de invloedrijke familie; hij aarzelt niet om het Vlaams te gebruiken, zonder dat dat afbreuk doet aan de taalvirtuositeit die hij demonstreert. De vertelstijl is van die aard dat het moeilijk is deze turf weg te leggen. Lanoye aarzelt ook niet om zelf als verteller het woord te richten tot de lezer of om een vertelstandpunt in te nemen dat minder voor de hand liggend is: bv. door de feiten te laten commentariëren door Dirk, die als een uitgetreden geest het hele schouwspel gade slaat. Er zijn parallellen met Claus, maar Tom Lanoye aapt niet na, tenzij je natuurlijk rekent dat alles wat in deze meesterlijke roman gebeurt, in dit landje ook gebeurt of gebeurd is. Deze derde roman bewijst dat Tom Lanoye aan de top van de Nederlandse letterkunde staat; ook al lijkt het hele verhaal een beetje provincialistisch, het gaat dieper dan wat ploeteren in Vlaamse modder.

Bron: www.bib.vlaanderen.be